Operatie Walküre in de Tweede Wereldoorlog

afbeelding van P Geertsma

Operatie Walküre was een speciaal plan dat aan het begin van de Tweede Wereldoorlog werd ontwikkeld door de Wehrmacht van Duitsland. Dit plan was er op gericht, om in geval van een grote opstand, orde te handhaven en de veiligheid van de staat te waarborgen. Nazi-Duitsland wilde op alle mogelijke gevaren voorbereid zijn. Naast de vele gevaren in het buitenland en de bezette gebieden was er ook een kans dat de eigen bevolking of de (krijgs)gevangenen een opstand zouden ontketenen tegen de overheid. Om hier goed op te kunnen anticiperen werd Operatie Walküre ingevoerd. Een speciaal groep militairen van de Ersatzheer, het reserveleger van Duitsland, moest er voor zorgen dat belangrijke posten in handen van het Duitse leger zouden blijven. De doelen waren met name overheidsgebouwen in belangrijke steden zoals Berlijn. De commandanten van de ‘Erzatsheer’ mochten het codewoord Walküre vrijgeven evenals Adolf Hitler wanneer deze nog in leven zou zijn. Het bijzondere van de oorspronkelijke versie van Operatie Walküre was dat het leger een belangrijke rol zou spelen in de handhaving van de macht en niet zozeer de SS.

Vanaf 1943 werden de plannen van Operatie Walküre gewijzigd door militairen die teleurgesteld waren in de naziregering van Duitsland. Het verzet groeide met name binnen het Duitse leger dat steeds grotere offers moest brengen aan het front. Om te voorkomen dat tijdens een opstand de nazi’s een cruciale rol zouden spelen in het handhaven van de orde werden de plannen van Operatie Walküre ten gunste van de Wehrmacht veranderd. Zo zou het bloedvergieten kunnen worden beperkt en was het eventueel ook mogelijk om op een bepaalde manier samen te werken met de geallieerde legers. Henning von Tresckow en Claus Schenk von Stauffenberg zorgden er voor dat er speciale wijzigingen werden doorgevoerd in de plannen van Operatie Walküre. Deze plannen zorgden er voor dat er ook leden van naziorganisaties konden worden opgepakt om de orde te bewaren. Hierdoor konden dus leden van de SS, de NSDAP, de SD en de Gestapo worden opgepakt. Een aantal leden binnen de Duitse Wehrmacht besloot zich actief tegen het naziregime te keren en plande een aanslag op Adolf Hitler. Wanneer deze aanslag zou slagen was het de bedoeling om de noodtoestand uit te roepen en Operatie Walküre van start te laten gaan. Vervolgens zou het leger de macht grijpen en de nazi’s arresteren. Dit plan leek op papier goed te werken. Alleen moest er nu nog een gelegenheid worden gevonden om Adolf Hitler uit de weg te ruimen.

De datum van de aanslag werd door de samenzweerders vastgesteld op 20 juli 1944. Claus Schenk von Stauffenberg plaatste een tas met een bom in de kamer waar Adolf Hitler in gesprek was met zijn generaals. Slechts een van de twee bommen kon wegens tijdgebrek gereed worden gemaakt, de andere bom werd buiten de tas gelaten. Nadat Von Stauffenberg de bom had geplaatst verliet hij onder een smoes de gespreksruimte. De bom ging af en de samenzweerders probeerde om Walküre vrij te krijgen. Ze richten zich tot generaal Friedrich Fromm die de Chef van de Ersatzheer was. Hoewel Friedrich Fromm ook een samenzweerder was besloot hij om Walküre niet vrij te geven. Fromm wist namelijk dat Adolf Hitler de aanslag had overleefd. Hij was bang dat de samenzwering uit zou komen en dat de mensen die daaraan deelnamen gevangen genomen zouden worden. Slechts op een paar plaatsen in de bezette gebieden werden de wapens door de SS en de SD ingeleverd. Langzamerhand kwam echter aan het licht dat Adolf Hitler nog in leven was en dat hij nog in staat was om te spreken.

De samenzweerders werden grotendeels gevangen genomen. Claus Schenk von Stauffenberg en vele anderen werden direct geëxecuteerd. Vele anderen werden later gevangen genomen en gruwelijk gemarteld. Met een showproces werden ze bespot door het Volksgerichthof. Dit misdadige ‘gerechtshof’ onder leiding van de beruchte Roland Freisler veroordeelde veel samenzweerders tot doodstraffen en andere zware straffen.

Adolf Hitler wilde voorkomen dat een deel van het Duitse leger weer tegen hem in opstand kwam. Fromm werd ter dood veroordeeld omdat hij twijfelde om in te grijpen tegen de samenzweerders. Daarnaast wist hij van te voren al van de samenzwering af. Hitler wilde iemand op de post van Fromm benoemen waar hij honderd procent op kon vertrouwen. Daarom plaatste hij het commando van het Ersatzheer onder het gezag van de SS-leider Heinrich Himmler. Himmler was vanaf dat moment verantwoordelijk voor de veiligheid van de nazi-staat.

Operatie Walküre staat tegenwoordig ook wel symbool voor de operatie die werd uitgevoerd met betrekking tot de aanslag op Adolf Hitler.