Nederlands verzet tegen de nazi's in de Tweede Wereldoorlog

afbeelding van JW Geertsma

Nederland moest zich over geven in 1940. Na 5 dagen oorlog werd Nederland gedwongen zich over te geven aan de Duitsers. De Duitsers hadden Rotterdam gebombardeerd en dreigden andere Nederlandse steden te bombarderen wanneer Nederland weigerde de overgavepapieren te tekenen. Het bombardement in Rotterdam was gruwelijk en er kwamen vele burgers om het leven. Hoewel het bombardement in Rotterdam eigenlijk een ‘vergissing’ was omdat het voor het verstrijken van het ultimatum plaatsvond, werd het voor de Nederlandse regering duidelijk hoe ver het Duitse leger wilde gaan. De Nederlanders besloten de overgavepapieren te tekenen. De officiële capitulatie vond plaats op 14 mei 1940. De voltallige Nederlandse ministerraad vertrok naar Londen net zoals Koningin Wilhelmina eerder had gedaan. Met het tekenen van de capitulatie was er een einde gekomen aan de officiële weerstand die het Nederlandse leger bood tegen het leger van de nazi’s. Een periode van bezetting brak aan.

Nederland tijdens de Duitse bezetting
In eerste instantie wisten veel Nederlanders niet hoe ze zich moesten gedragen tegenover de Duitse bezetter. Met gemengde keken de Nederlandse burgers naar de marcherende Duitse soldaten die door de straten van hun dorpen en steden trokken. De Duitse militairen hadden in eerste instantie van hun officieren de opdracht gekregen om zich correct te gedragen tegenover de Nederlandse burgers. Doormiddel van propaganda probeerden ze een vriendelijk gezicht te tonen van de nieuwe machthebbers. De Nationaal Socialistische Beweging NSB werkte hard mee aan deze imagoverbetering van de nazi’s.

Het ware gezicht van de nazi’s
Nederland kreeg een nieuwe regering onder de beruchte nazi Seyss-Inquart. De vriendelijke aanpak van de bezetter begon vrij snel te veranderen. Met name de Joden moesten het in Nederland, net als in andere bezette landen, ontgelden. Joden kregen steeds minder rechten. Ze mochten geen winkels meer hebben en werden uit openbare gebouwen geweerd. Ook op straat konden ze zich steeds minder vertonen. Ze werden in elkaar geslagen door nazi’s en collaborerende Nederlanders van onder andere de NSB. Nederlanders die voor hen opkwamen werden hard aangepakt door de Duitse bezetter. Het verzet kon niet meer openlijk plaatsvinden. Daarom gingen veel verzetsbewegingen ‘ondergronds’. In het geheim probeerden ze acties te beramen tegen de nazi’s. Dit was zeer gevaarlijk werk omdat de nazi’s keihard optraden tegen verzetsmensen die zij als terroristen en partizanen zagen.

Het verzet in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog
Communisten waren de aartsvijanden van de nazi’s. Aan het begin van de bezetting in de Tweede Wereldoorlog gingen zij al vrij spoedig in verzet. Ook andere groeperingen verzetten zich. In Nederland waren verschillende verzetsbewegingen. Vele daarvan waar lokaal georganiseerd en bestonden uit kleine groepen mensen. De band in deze groepen was sterk. Dat moest ook wel want veel van de werkzaamheden waren levensgevaarlijk. Wederzijds vertrouwen was daarom van groot belang. Wanneer er acties werden voorbereid mochten alleen de direct betrokkenen daarvan op de hoogte worden gesteld. Het risico van uitlekken was erg groot wanneer ook anderen op de hoogte werden gesteld. Het was in de tijd van de bezetting erg moeilijk om in te schatten wie een goede vaderlandslievende Nederlander was en wie heulde met de vijand.

Acties van het Nederlandse verzet
Het Nederlandse verzet hield zich bezig met verschillende verzetsactiviteiten. Deze verzetsactiviteiten liepen sterk uiteen. Zo waren er verzetsmensen die zich bezig hielden met het drukken van illegale kranten waarin de verschrikkingen van de nazi’s onder de aandacht werden gebracht. Ook werden deze kranten gebruikt om de overwinningen van de geallieerden aan een breed publiek bekend te maken. Er waren ook verzetsmensen die zich bezig hielden met het helpen van Joodse burgers aan onderduikadressen. Weer andere verzetslieden hielpen met het vervalsen van identiteitsbewijzen en bonnen zodat meer voedsel kon worden gehaald. Al het voedsel was namelijk op de bon. Verzet werd ook gepleegd door mensen die deelnamen aan de openlijke staking zoals de februari staking.

Wraak van de nazi’s tegen het verzet in Nederland
De nazi Rauter was verantwoordelijk voor de orde binnen de Nederlandse provincies. Hij liet zijn ondergeschikten hard optreden tegen de verzetsmensen. Veel verzetsmensen die gevangen werden genomen en gemarteld op gruwelijke wijze. Hierdoor hoopten de nazi’s meer informatie te verkrijgen over verzetsacties en mensen die tot de verzetsbewegingen behoorden. Wanneer een verzetsman of verzetsvrouw door de nazi’s was mishandeld werd deze vaak gefusilleerd of gedeporteerd naar een concentratiekamp. De Sicherheitsdienst SD was een instantie die voordurend verzetsmensen in de gaten hield. Deze beruchte instantie was verantwoordelijk voor de meeste slachtoffers onder de verzetsmensen. De leden die tot het verzet behoorden streden een ongelijke strijd. Wanneer ze namelijk de leden van de SD of andere nazi’s aanvielen werden ze zelf vermoord of er werden tientallen burgers als wraakactie vermoord.

Het einde van de Tweede Wereldoorlog
Tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog werd het verzet in Nederland heviger. Er waren veel illegale wapens Nederland binnengesmokkeld door de geallieerden. Deze werden door het verzet verborgen en gebruikt toen de geallieerde troepen Nederland kwamen bevrijden. Ook vochten de verzetstrijders aan de zijde van Canadese militairen en andere geallieerde militairen. Prins Bernhard richtte in het reeds bevrijde Nederland de Binnenlandse Strijdkrachten op. Deze instantie probeerde de verschillende splintergroepen van het Nederlandse verzet samen te voegen tot één gewapende macht tegen de nazi’s. In de praktijk bleek dat er nogal wat verschil was tussen de overtuigingen en ideologieën van de verschillende verzetsbeweningen. Dit bemoeilijkte dikwijls de communicatie.

Het verzet in de Tweede Wereldoorlog effectief?
Het is moeilijk om te zeggen of het verzet in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog echt effectief was. Er werd door veel verzetsmensen moedig gestreden maar vaak waren de resultaten maar gering. Daarnaast waren de wraakacties vaak zo gruwelijk dat daarmee het effect van de verzetsdaad geheel te niet werd gedaan. Dit ontmoedigde veel mensen tijdens de Tweede Wereldoorlog om deel te nemen aan het verzet. Feit blijft dat de verzetsdaden wel een duidelijk signaal afgaven aan de nazi’s en de rest van de wereld. Nederland liet door het verzet duidelijk merken dat ze het niet eens waren met de nazi’s en hun misdadige praktijken. De daden van het verzet en de slachtoffers die onder hen vielen worden ieder jaar nog herdacht tijdens Dodenherdenking op 4 mei.