De militaire historie van Pruisen

afbeelding van P Geertsma

De militaire historie van Pruisen is bijzonder. Het verklaard waarom dat land zo'n rijke militaire traditie had.

Militaire historie algemeen
Pruisen is een oude benaming voor het gebied of beter gezegd het land dat lag aan de oostkant van Europa. Pruisen zou als je het land nu moest onderbrengen voor een deel uit Duitsland en Polen bestaan. Ook een deel van Rusland en Litouwen zou moeten worden toegevoegd om het oude rijk van Pruisen weer te hervormen. Pruisen wordt op verschillende manieren geschreven en genoemd. In het Nederlands wordt het oude land ook wel aangeduid met Pruissen (dus met dubbel ‘s’). In het Duits wordt Preußen geschreven. Het land Pruisen heeft een grote militaire geschiedenis.

Pruisen in oorlog
Frederik II de Grote (1740-1786) de zoon van de grote Keurvorst Frederik Willem maakte van Pruisen een machtig land. Door de jaren heen zou Pruisen bij verschillende oorlogen betrokken raken zoals de Beierse Successieoorlog (1778-1779), oorlogen en veldslagen tijdens de Franse Revolutie in 1791. Daarna vochten de Pruisen tijdens de Coalitieoorlog tussen 1792 en 1797. Tijdens de Slag bij Jena en Auerstedt in 1806 werden de Pruisen verslagen door de legers van Napoleon. In 1812 keerde het tij echter voor de Pruisen omdat Napoleon zijn grote Russische veldtocht stukliep. De Pruisen voerden verschillende Bevrijdingsoorlogen tegen de legers van Napoleon. Uiteindelijk droegen de Pruisen in belangrijke mate bij aan de vernietigende slag tegen de legers van Napoleon Bonaparte op 18 juni 1815 te Waterloo. De Pruisische generaal Gebhard Leberecht von Blücher leidde de legers van de bongenoten samen met Arthur Wellesley de hertog van Wellington. Door het winnen van deze slag herwon Pruisen een deel (maar niet alles) van haar oude grondgebied. De grenzen van Pruisen werden opnieuw bepaald. Er ontstonden na het bepalen van de nieuwe grenzen verschillende conflicten tussen politieke vleugels in Pruisen. Ook de industrialisering deed haar intrede.

Tweede Duits-Deense Oorlog
De Tweede Duits-Deense Oorlog vond plaats in 1864. De Pruisische koning Wilhelm van Pruisen wist tijdens deze oorlog in samenwerking met het Oostenrijkse leger een overwinning op de Denen te behalen. De hertogdommen Sleeswijk-Holstein en Lauenburg werden hierdoor door Pruisen en Oostenrijk in bezig genomen. Oostenrijk kreeg na de oorlog Holstein en Pruisen kreeg Sleeswijk en Lauenburg. Deze verdeling evenals andere bepalingen werden vastgelegd in het Verdrag van Gastein in 1865.

Pruisisch-Oostenrijkse Oorlog 1866
De Duitse koning Otto Bismarck beschuldigde in 1866 Oostenrijk er van dat ze zich niet aan de bepalingen van het Verdrag van Gastein hield. De Pruisisch-Oostenrijkse Oorlog volgde in datzelfde jaar (1866). Veel Duitse staten stonden aan de kant van Oostenrijk maar Pruisen had ook belangrijke bondgenoten. Helmuth von Moltke was de Pruisische opperbevelhebber. Hij was een kundig militair die door een goede voorbereiding spoedig een fatale slag zou toebrengen aan de Oostenrijkse militairen. Dit gebeurde tijdens de Slag bij Königgrätz in juli 1866. De Pruisen haalden hier met 221.000 een gigantische overwinning op de Oostenrijkse troepen die bestonden uit 186.000 militairen. De Pruisisch-Oostenrijkse Oorlog kwam ten einde door de Verdrag van Praag die op 23 augustus 1866 werd getekend. Pruisen kreeg hierdoor veel gebieden in haar bezit: Hannover, Sleeswijk-Holstein, Hessen-Kassel, Frankfurt en Nassau. Daarnaast werd de Duitse bond opgeheven. In 1867 werd door de Pruisen de Noord-Duitse Bond opgericht. Wilhelm I werd bondspresident en de bondskanselier werd Bismarck.

Duits-Franse oorlog
Een aantal jaren later ontstond er een nieuwe oorlog. De Spaanse troon zocht om een opvolger en Bismarck besloot Leopold van Hohenzollern-Sigmaringen daarvoor beschikbaar te stellen. Dit zette, samen met nog een aantal politieke steekspellen zoals de Emser Depesche, kwaad bloed bij de Fransen die hun macht voelden krimpen. De Fransen verklaarden de oorlog aan Pruisen op 19 juli 1870. Dit was het begin van de Frans-Duitse oorlog. Deze oorlog was zeer hevig. Zowel de Franse als Duitse troepen waren aan elkaar gewaagd op het gebied van getalsterkte. De Fransen onder leiding van Napoleon III, François Achille Bazaine en Patrice de Mac-Mahon hadden 500.000 militairen en de Pruisen onder leiding van Otto von Bismarck en Helmuth von Moltke beschikten over 550.000 militairen. Tijdens de Slag bij Sedan op 1 en 2 september 1870 wisten de Pruisen de overwinning te behalen. De Pruisische koning Wilhelm I versloeg de Franse keizer Napoleon III.

Tot slot over Pruisen
Na de Duits-Franse oorlog ontstond de Duitse eenwording waardoor Pruisen opging in Duitsland. Veel militariaverzamelaars zijn gefascineerd door de Pruisische militaire tradities en hun sierlijke uniformen en onderscheidingen. Hierdoor blijft in veel verzameling de afspiegeling van een roemrijk verleden in stand voor de komende generaties.