Anton Drexler en de NSDAP

afbeelding van P Geertsma

Anton Drexler werd op 13 juni 1884 geboren in de Bayerische plaats München. Tijdens zijn leven heeft hij verschillende ontwikkelingen meegemaakt en in gang gezet die de Duitse politiek drastisch zouden veranderen. Toch was Anton Drexler zelf geen bijzonder persoon. Hij volgde in zijn jeugd een opleiding tot slotenmaker en werd arbeider bij een fabriek waar locomotieven werden gemaakt. Intussen veranderde er veel in de internationale en nationale politiek rond 1913. De Eerste Wereldoorlog stond op het punt om uit te breken. Anton Drexler werd echter afgekeurd voor de dienstplicht en nam daardoor niet deel aan de gevechten in deze eerste ‘grote oorlog’. Toch probeerde Drexler zich in te spannen voor de Duitse overwinning. Dit deed hij in 1917 door de oprichting van de Vrije Arbeidersvereniging voor de Goede Vrede. Deze beweging had als doelstelling zoveel mogelijk Duitse arbeiders aan te trekken voor het Duitse leger. Toen Duitsland in 1918 de noodzakelijke wapenstilstand sloot met de geallieerden werd de Vrije Arbeidersvereniging voor de Goede Vrede veranderd in de Politischen Arbeiterzirkel. Deze organisatie bestond, zoals de naam al doet vermoeden, uit hoofdzakelijk arbeiders.

De arbeiders die Anton Drexler had verzameld in de Politischen Arbeiterzirkel waren vrijwel allemaal antisemieten en waren afgunstig op de welvaart van de Joodse Duitsers. Zij vonden dat de Joodse burgers misbruik maakten van de Duitsers en zich ten koste van hen verijkten. De Politischen Arbeiterzirkel kwam meestal samen in kleine vergaderingen in bierkelders in München. De Politischen Arbeiterzirkel was echter nog een klein gezelschap in 1918.

Tegen het einde van 1918 kreeg Drexler contact met Karl Harrer die ook een antisemiet was. Harrer maakte tot die tijd deel uit van het Thule-Gesellschaft. Deze groepering was gericht op de verdediging van de ‘Germaanse belangen’ ten opzichte van Joden. Harrer en Drexler veranderden op 5 januari 1919 de naam van de club in DAP. Dit stond voor de Deutsch socialistische en nationalistische Deutsche Arbeiterpartei. In deze partij werd Harrer de landelijke voorzitter. Anton Drexler werd de tweede voorzitter van de afdeling in München. In die tijd was er echter alleen maar een afdeling in München want de partij was nog maar zeer klein. Ze kwamen nog steeds samen in bierkelders in München en hadden nog geen duidelijk programma. Tijdens de avonden die ze organiseerden traden vaak verschillende sprekers op en vaak ontstond er een discussie over de koers die de DAP moest voeren.
Adolf Hitler kreeg de opdracht van de Duitse overheid om gevaarlijke politieke stromingen op te sporen in München. Omdat de Deutsche Arbeiterpartei een partij was voor arbeiders zou er volgens de overheid gevaar in kunnen schuilen dat dit een communistische splintergroepring was. Adolf Hitler kreeg de opdracht om op onderzoek uit te gaan en bezocht één van de bijeenkomsten in een bierkelder. Daar aangekomen was hij niet bepaald onder de indruk van de bedompte sfeer en de matige sprekers. Toen hij echter weg wilde gaan kwam hem iets ter ore dat hem woedend maakte. Adolf Hitler raakte in een discussie met één van de sprekers en wist hem door zijn mateloze woordenvloed het zwijgen op te leggen. Voldaan wilde Hitler weer huiswaarts gaan toen Anton Drexler hem een aantal pamfletten gaf van de DAP. Hij vroeg Hitler om te overwegen of hij lid zou worden van deze partij.
Hitler had er in eerste instantie geen zin in. Anton Drexler geloofde echter dat Hitler een belangrijke man zou kunnen worden. Hij kon het spreektalent van Hitler goed gebruiken. Na een nacht te hebben geslapen en goed te hebben nagedacht wist Hitler nog steeds niet precies wat hij moest beslissen. Uiteindelijk besloot hij de gok te wagen. In september 1919 werd Adolf Hitler lid van de DAP.

Al spoedig bleek dat Drexler een belangrijke concurrent had binnen gehaald. Hitler kon veel beter spreken dan Drexler en had daarnaast een groter overwicht op de partij. Daarnaast kreeg Hiter steeds meer invloed in het partijprogramma en veranderde hij zelfs de naam van de DAP in de Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij (NSDAP).

Adolf Hitler wilde het grootste gezag hebben binnen deze partij en zijn machtspositie werd steeds groter. Drexler was de eerste voorzitter van de NSDAP geworden maar nam geen deel aan de putsch om de macht in handen te krijgen. Drexler werd echter wel gearresteerd omdat hij lid was van de NSDAP en daardoor een gevaar vormde voor de openbare orde.

Adolf Hitler die in 1921 al benoemd was tot nieuwe voorzitter van de NSDAP gebruikte zijn tijd in gevangenschap om zijn machtspositie verder uit te bouwen. Hij zag zichzelf als martelaar en dat vergrote zijn positie alleen maar. Drexler bezocht Hitler regelmatig in de gevangenis maar probeerde ondertussen de macht van Hitler te verkleinen.

Daarom richt hij in 1924 het Völkischer Block op. Dit was een vervangende partij omdat de NSDAP door de rechter was verboden. Drexler stelde zich beschikbaar als kandidaat en werd op de Beierse Landdag gekozen om deel uit te maken van het parlement van Beieren. In 1928 trok Drexler zich echter terug van de politiek. Dit was echter maar voor korte duur. De nazi’s kregen steeds meer macht en uiteindelijk wilde Drexler ook daar van meeprofiteren.

In 1933 waren de nazi’s aan de macht gekomen. Dat was voor Drexler het moment om zich opnieuw aan te sluiten bij de NSDAP. Hij beklede een functie op de propaganda-afdeling van de NSDAP. Hij schreef net als vroeger voor de DAP pamfletten voor de partij en produceerde een aantal boeken. Anton Drexler stierf in München in 1942. Hij was toen 52 jaar.